Ο ίκτερος είναι η κιτρινωπή χροιά που μπορεί να εμφανιστεί στο δέρμα και στο λευκό των ματιών του νεογέννητου. Προκαλείται από τη συσσώρευση μίας ουσίας που ονομάζεται χολερυθρίνη, η οποία προκύπτει από τη φυσιολογική διάσπαση των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η παρουσία χολερυθρίνης στο αίμα είναι φυσιολογική, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά στα νεογνά, το ήπαρ και το έντερο δεν είναι ακόμα ώριμα ώστε να την απομακρύνουν αποτελεσματικά, με αποτέλεσμα να παραμένει στο σώμα, να συσσωρεύεται στο δέρμα και στο λευκό μέρος των ματιών και να δημιουργείται ίκτερος.

Ο νεογνικός ίκτερος είναι μια από τις πιο συχνές καταστάσεις που παρατηρούνται στα νεογέννητα. Υπολογίζεται ότι το 60% των τελειόμηνων και το 80% των πρόωρων νεογνών παρουσιάζουν ίκτερο μέσα στην πρώτη εβδομάδα ζωής. Πρόκειται κατά κανόνα για μια καλοήθη και παροδική κατάσταση, η οποία δεν εμπνέει ανησυχία, εφόσον παρακολουθείται σωστά από τον παιδίατρο.

Ο ίκτερος ξεκινά συνήθως τη δεύτερη ημέρα ζωής, αρχικά από το πρόσωπο, και σταδιακά επεκτείνεται στον κορμό, στα άκρα και στα πέλματα, ανάλογα με τις τιμές της χολερυθρίνης στο αίμα. Στα τελειόμηνα νεογνά, κορυφώνεται μεταξύ της τρίτης και πέμπτης ημέρας ζωής και υποχωρεί μέχρι τη δεύτερη εβδομάδα ζωής. Στα πρόωρα νεογνά, η κορύφωση εμφανίζεται μεταξύ τέταρτης και δέκατης ημέρας ζωής, με πλήρη υποχώρηση συνήθως έως την τέταρτη εβδομάδα ζωής.

Η έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη είναι πολύ σημαντικές. Στη χώρα μας, η φροντίδα των νεογέννητων είναι οργανωμένη και ασφαλής, με αποτέλεσμα οι σοβαρές περιπτώσεις υπερχολερυθριναιμίας να είναι σπάνιες. Όλα τα νεογνά υποβάλλονται σε οπτικό έλεγχο για ίκτερο ανά 12-24 ώρες, κατά τις πρώτες τρεις ημέρες ζωής, ενώ πραγματοποιείται και μέτρηση χολερυθρίνης μεταξύ 24 και 48 ωρών από τη γέννηση ή πριν το εξιτήριο από το μαιευτήριο.

Η μέτρηση της χολερυθρίνης μπορεί να γίνει είτε αναίμακτα, με τη χρήση διαδερμικού χολερυθρινόμετρου, είτε με αιμοληψία. Η μέτρηση με διαδερμικό χολερυθρινόμετρο είναι μια εύκολη, αξιόπιστη και φιλική προς το νεογνό μέθοδος και γίνεται στο δέρμα της κεφαλής ή του στέρνου, χωρίς τσιμπήματα για λήψη αίματος. Στο ιατρείο μας διαθέτουμε διαδερμικό χολερυθρινόμετρο, το οποίο χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση νεογνών από 1 έως 30 ημερών.

Ο ίκτερος που εμφανίζεται τις πρώτες 24 ώρες ζωής θεωρείται παθολογικός και απαιτεί άμεση διερεύνηση. Επίσης, ίκτερος που επιμένει πάνω από δύο εβδομάδες σε μη θηλάζοντα ή πάνω από τέσσερις εβδομάδες σε θηλάζοντα νεογνά, πρέπει πάντα να αξιολογείται. Άλλα αίτια παθολογικού ίκτερου μπορεί να είναι αιμολυτικές καταστάσεις λόγω ασυμβατότητας ομάδων αίματος, ενζυμικές ανεπάρκειες, συγγενείς ή μη λοιμώξεις, ενδοκοιλιακές αιμορραγίες ή παθήσεις του ήπατος.

Τα νεογνά που θηλάζουν εμφανίζουν συχνότερα ίκτερο, ο οποίος συνήθως ξεκινά μεταξύ πρώτης και τρίτης ημέρας, κορυφώνεται μέχρι τις 15 ημέρες και υποχωρεί μέχρι την τρίτη εβδομάδα ζωής. Σπάνια μπορεί να επιμείνει για δύο ή και τρεις μήνες. Αυτός ο ίκτερος δεν είναι επικίνδυνος και δεν απαιτεί διακοπή του θηλασμού. Αντίθετα, συνιστάται ενίσχυση του θηλασμού με 8 έως 12 γεύματα την ημέρα.

Υπάρχει επίσης ο λεγόμενος ίκτερος του μητρικού γάλακτος, ο οποίος εμφανίζεται σε ένα μικρό ποσοστό θηλαζόντων νεογνών (2-4%), ξεκινά περίπου τη 4η έως 7η ημέρα, κορυφώνεται μεταξύ 2ης και 3ης εβδομάδας και μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 10 εβδομάδες. Οφείλεται στην παρουσία ουσιών στο μητρικό γάλα που καθυστερούν την απομάκρυνση της χολερυθρίνης από το ήπαρ. Και σε αυτή την περίπτωση, η διακοπή θηλασμού δεν συστήνεται.

Οι γονείς θα πρέπει να επικοινωνήσουν με τον παιδίατρο αν παρατηρήσουν μειωμένη πρόσληψη βάρους, δυσκολίες στη σίτιση, έντονη υπνηλία ή λήθαργο, σκουρόχρωμα ούρα, άχρωμες κενώσεις ή επέκταση του ίκτερου στα κάτω άκρα. Η επιμονή του ίκτερου για πάνω από 2-3 εβδομάδες απαιτεί περαιτέρω αξιολόγηση.

Η θεραπεία του νεογνικού ίκτερου εξαρτάται από τα επίπεδα της χολερυθρίνης και τη γενική κατάσταση του νεογνού. Στις περισσότερες περιπτώσεις αρκεί η παρακολούθηση και η ενίσχυση της σίτισης. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις εφαρμόζεται φωτοθεραπεία με ειδικούς λαμπτήρες που μετατρέπουν τη χολερυθρίνη σε μορφή που αποβάλλεται ευκολότερα από τον οργανισμό. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις ενδέχεται να χρειαστεί αφαιμαξομετάγγιση.

Κατά τη διάρκεια της φωτοθεραπείας, τα μάτια του νεογνού προστατεύονται με ειδικά υφασμάτινα γυαλιά που τα προστατεύει από την ακτινοβολία.

Ο νεογνικός ίκτερος, αν και συχνός, αντιμετωπίζεται με επιτυχία, αρκεί να αναγνωριστεί έγκαιρα και να παρακολουθείται συστηματικά από τον παιδίατρο.